آپنه خواب از چیست؟ شایعترین نوع این بیماری، آپنه انسدادی خواب است که هنگام شلشدن عضلات حلق و باریک یا بستهشدن راه هوایی ایجاد میشود. اضافهوزن، شکل فک و زبان، بزرگی لوزهها، گرفتگی بینی، افزایش سن، مصرف الکل و بعضی داروها میتوانند احتمال انسداد را بیشتر کنند.
در آپنه مرکزی، مشکل اصلی انسداد گلو نیست؛ مغز برای مدتی فرمان مناسب تنفس را به عضلات تنفسی ارسال نمیکند. بنابراین علت و درمان این دو نوع آپنه یکسان نیست.
برای آشنایی اولیه با انواع و نشانههای بیماری، صفحه
آپنه
را مطالعه کنید.
آپنه خواب یک علت واحد ندارد. در بیشتر بیماران، بستهشدن مکرر راه هوایی فوقانی هنگام خواب عامل اصلی است؛ اما مشکلات عصبی، قلبی، دارویی یا تنفسی نیز میتوانند آپنه مرکزی ایجاد کنند. اضافهوزن عامل خطر مهمی است، ولی افراد لاغر نیز ممکن است بهدلیل ساختار فک، زبان، حلق یا سابقه خانوادگی مبتلا شوند.
آپنه خواب دقیقاً چگونه ایجاد میشود؟
در بیداری، عضلات زبان و حلق به بازماندن مسیر تنفس کمک میکنند. هنگام خواب، فعالیت این عضلات بهطور طبیعی کاهش پیدا میکند. اگر راه هوایی از قبل باریک باشد یا بافتهای اطراف آن آمادگی بیشتری برای فروریختن داشته باشند، عبور هوا کاهش مییابد یا برای مدتی متوقف میشود.
مغز کاهش جریان هوا یا اکسیژن را تشخیص میدهد و با ایجاد یک بیدارشدگی بسیار کوتاه، فعالیت عضلات راه هوایی را افزایش میدهد. تنفس دوباره شروع میشود، اما این چرخه ممکن است بارها در طول شب تکرار شود و خواب عمیق و پیوسته را مختل کند.
شلشدن عضلات
در خواب، حمایت عضلات زبان، کام نرم و دیواره حلق از راه هوایی کمتر میشود.
باریکشدن راه هوایی
زبان یا بافت نرم به سمت عقب حرکت میکند و مقاومت مسیر عبور هوا افزایش مییابد.
کاهش یا توقف تنفس
جریان هوا کم یا قطع میشود، بااینحال در نوع انسدادی تلاش قفسه سینه برای تنفس ادامه دارد.
بیدارشدگی کوتاه مغز
مغز برای بازگرداندن تنفس، خواب را برای مدت کوتاهی سبک میکند؛ معمولاً فرد این اتفاق را به خاطر نمیآورد.
تفاوت علت آپنه انسدادی و مرکزی چیست؟
آپنه انسدادی خواب
تلاش تنفسی ادامه دارد، اما زبان، کام نرم یا بافتهای حلق مسیر عبور هوا را باریک یا مسدود میکنند. وزن، ساختار صورت و حلق و کاهش تون عضلات در ایجاد آن نقش دارند.
آپنه مرکزی خواب
مغز برای مدتی فرمان مناسب تنفس را ارسال نمیکند و تلاش تنفسی کاهش مییابد یا متوقف میشود. نارسایی قلبی، برخی بیماریهای عصبی، ارتفاع و بعضی داروها میتوانند مطرح باشند.
آپنه مختلط یا پیچیده
در بعضی گزارشها رویدادهای انسدادی و مرکزی همزمان دیده میشوند یا رویدادهای مرکزی پس از شروع درمان با فشار مثبت ظاهر میشوند. تفسیر آن به بررسی تخصصی نیاز دارد.
در آپنه مرکزی، تمرکز فقط بر بازکردن راه هوایی کافی نیست و علت قلبی، عصبی، دارویی یا تنفسی باید بررسی شود. انتخاب خودسرانه دستگاه یا روشهای مربوط به بافت حلق میتواند مسیر درمان را اشتباه کند.
مهمترین علتها و عوامل خطر آپنه انسدادی چیست؟
عامل خطر به معنی علت قطعی نیست. وجود یک یا چند عامل فقط احتمال باریکشدن یا فروریختن راه هوایی را بیشتر میکند و برای تشخیص بیماری همچنان ارزیابی پزشکی لازم است.
تجمع بافت چربی اطراف گردن و حلق میتواند فضای راه هوایی را کاهش دهد و احتمال بستهشدن آن را هنگام خواب افزایش دهد.
فضای کمتری برای زبان باقی میماند و احتمال حرکت زبان به سمت عقب در خواب بیشتر میشود.
افزایش حجم بافت در یک فضای محدود میتواند قطر مسیر تنفس را کاهش دهد. بزرگی لوزهها بهویژه در کودکان اهمیت دارد.
آلرژی، پولیپ، التهاب یا انحراف تیغه بینی میتواند مقاومت تنفسی را افزایش دهد، اما همیشه علت اصلی وقفههای تنفسی نیست.
با افزایش سن، تون عضلات راه هوایی و توان حفظ پایداری حلق ممکن است کاهش پیدا کند.
ویژگیهای ارثی مرتبط با ساختار صورت، فک، زبان و کنترل عضلات میتوانند احتمال بیماری را بیشتر کنند.
آیا فقط افراد دارای اضافهوزن به آپنه خواب مبتلا میشوند؟
خیر. اضافهوزن یکی از مهمترین عوامل خطر آپنه انسدادی است، اما برای ایجاد بیماری ضروری نیست. افراد دارای وزن طبیعی نیز ممکن است بهدلیل شکل فک و جمجمه، زبان بزرگ، فضای محدود حلق، بزرگی لوزهها، گرفتگی بینی یا عوامل خانوادگی مبتلا شوند.
میتواند فضای حلق را محدودتر و شدت آپنه موجود را بیشتر کند.
ممکن است شدت بیماری را کاهش دهد، اما تضمین نمیکند که آپنه کاملاً برطرف شود.
آپنه را رد نمیکند؛ بهویژه اگر خروپف، توقف تنفس یا ساختار راه هوایی مستعد وجود داشته باشد.
آیا مشکلات بینی باعث آپنه خواب میشوند؟
گرفتگی بینی میتواند تنفس هنگام خواب را دشوارتر کند، تنفس دهانی و خروپف را افزایش دهد و تحمل CPAP را کاهش دهد. بااینحال آپنه انسدادی معمولاً فقط به یک ناحیه محدود نیست و انسداد حلق یا عقبرفتن زبان نیز ممکن است نقش داشته باشد.
درمان آلرژی، پولیپ یا انحراف بینی میتواند تنفس و کیفیت خواب را بهتر کند، اما نتیجه باید براساس علائم و در صورت لزوم تست خواب پیگیری شود. کاهش خروپف بهتنهایی اثبات نمیکند که وقفههای تنفسی برطرف شدهاند.
الکل، سیگار و داروها چه اثری دارند؟
مصرف الکل نزدیک زمان خواب میتواند عضلات حلق را شلتر کند، بیدارشدن محافظتی مغز را به تأخیر بیندازد و وقفههای تنفسی را تشدید کند.
بعضی داروها میتوانند تون عضلات، سطح هوشیاری یا فرمان تنفسی را تغییر دهند. دارو نباید بدون نظر پزشک قطع یا تنظیم شود.
دود و التهاب راه هوایی ممکن است گرفتگی و تورم بافتهای تنفسی را بیشتر کند و با خروپف و اختلال تنفسی همراه باشد.
چرا خطر آپنه با افزایش سن و پس از یائسگی بیشتر میشود؟
با افزایش سن، تغییر تون عضلات حلق، توزیع چربی بدن و بعضی بیماریهای همراه میتواند احتمال آپنه را بیشتر کند. در مردان، احتمال آپنه انسدادی در بسیاری از گروههای سنی بالاتر گزارش میشود، اما بیماری در زنان نیز شایع است.
پس از یائسگی، تغییرات هورمونی و توزیع چربی میتواند خطر آپنه را در زنان افزایش دهد. زنان ممکن است علاوه بر خروپف، با خستگی، بیخوابی، سردرد صبحگاهی یا تغییر خلق مراجعه کنند؛ بنابراین نبود خروپف بسیار بلند، بیماری را رد نمیکند.
علت آپنه خواب در کودکان چیست؟
در کودکان، بزرگی لوزهها و آدنوئیدها از علتهای مهم انسداد راه هوایی است. اضافهوزن، ناهنجاریهای فک و صورت، بعضی بیماریهای عصبیعضلانی و اختلالات ژنتیکی نیز میتوانند نقش داشته باشند.
خروپف مکرر، تنفس دهانی، تلاش تنفسی در خواب، تعریق، خواب ناآرام، بیشفعالی یا افت یادگیری نیازمند بررسی پزشک کودکان یا گوش و حلق و بینی است. معیار تست خواب کودکان با بزرگسالان یکسان نیست.
کدام بیماریها با آپنه خواب ارتباط دارند؟
برخی بیماریها میتوانند احتمال آپنه را افزایش دهند یا همراه آن دیده شوند. وجود ارتباط به این معنی نیست که هر فرد مبتلا به یکی از این بیماریها حتماً آپنه خواب دارد.
- فشارخون بالا، بهویژه فشارخون دشوارکنترل
- بیماریهای قلبی و بعضی اختلالات ریتم قلب
- دیابت نوع دو و اختلالات متابولیک
- کمکاری تیروئید در بعضی بیماران
- سندرم تخمدان پلیکیستیک
- بیماریهای عصبیعضلانی
- سابقه سکته مغزی
- نارسایی قلبی در ارتباط با بعضی انواع آپنه مرکزی
خوابیدن به پشت چرا آپنه را تشدید میکند؟
در بعضی افراد، هنگام خوابیدن به پشت نیروی جاذبه باعث حرکت بیشتر زبان و بافت نرم به سمت عقب میشود. اگر تعداد وقفههای تنفسی در وضعیت طاقباز بهطور محسوسی بیشتر باشد، از اصطلاح آپنه وضعیتی استفاده میشود.
خوابیدن به پهلو ممکن است در این گروه شدت وقفهها را کاهش دهد، اما جایگزین ارزیابی و درمان تجویزشده نیست. تأثیر وضعیت بدن باید در گزارش تست خواب بررسی شود.
چگونه علت اصلی آپنه خواب مشخص میشود؟
خروپف، توقف تنفس، خوابآلودگی، داروها، تغییر وزن، بیماریهای قلبی و ریوی و سابقه خانوادگی بررسی میشوند.
بینی، لوزهها، زبان، کام نرم، فک، گردن و سایر عوامل ساختاری ارزیابی میشوند.
تست خواب تعداد وقفهها، نوع انسدادی یا مرکزی، افت اکسیژن و ارتباط رویدادها با وضعیت بدن و مراحل خواب را مشخص میکند.
پس از مشخصشدن علت، گزینههایی مانند کاهش وزن، درمان بینی، CPAP، وسیله دهانی، جراحی یا روشهای منتخب بافت نرم بررسی میشوند.
معاینه میتواند عوامل ساختاری را نشان دهد، اما تعداد وقفههای تنفسی و افت اکسیژن با تست خواب مشخص میشود. در بعضی بیماران برای بررسی دقیقتر محل انسداد، ارزیابیهای تکمیلی نیز لازم است.
آیا شناخت علت، روش درمان را تغییر میدهد؟
بله. اگر عامل غالب اضافهوزن باشد، مدیریت وزن بخشی از برنامه درمان خواهد بود. اگر انسداد ساختاری فک، لوزه یا بینی مطرح باشد، ارزیابی تخصص مرتبط اهمیت پیدا میکند. در آپنه متوسط یا شدید، CPAP ممکن است برای باز نگهداشتن راه هوایی توصیه شود.
درمان نباید فقط براساس صدای خروپف یا ظاهر راه هوایی انتخاب شود. راهنمای کامل گزینهها در صفحه
درمان آپنه خواب
قرار دارد.
فوتونا برای کدام علت آپنه قابل بررسی است؟
لیزر فوتونا روی عوامل مرکزی، بیماری قلبی یا تمام علتهای ساختاری آپنه اثر یکسانی ندارد. این روش ممکن است برای بعضی افراد منتخب که درگیری بافت نرم حلق یا خروپف در ارزیابی آنها مطرح است، بررسی شود.
پیش از تصمیمگیری باید نوع آپنه، شدت تست خواب، افت اکسیژن، ساختار راه هوایی و بیماریهای همراه مشخص شوند. فوتونا جایگزین درمان استاندارد آپنه متوسط یا شدید، آپنه مرکزی یا بیماریهای پیچیده قلبی و ریوی نیست.
جزئیات انتخاب بیمار در صفحه
درمان آپنه خواب با لیزر فوتونا
و تجربه مراجعهکنندگان در صفحه
تجربه بیماران
قرار دارد.
چه زمانی باید علت آپنه سریعتر بررسی شود؟
- توقف تنفس مکرر توسط همخواب مشاهده شده است.
- با احساس خفگی یا کمبود هوا بیدار میشوید.
- هنگام رانندگی یا کارهای حساس چرت میزنید.
- فشارخون دشوارکنترل یا بیماری قلبی و ریوی دارید.
- داروی اپیوئیدی یا آرامبخش مصرف میکنید و تنفس شبانه تغییر کرده است.
- خروپف و تلاش تنفسی در کودک بهطور مکرر دیده میشود.
درد قفسه سینه، کبودی، غش، تنگی نفس شدید یا بیدارنشدن طبیعی فرد ممکن است به خدمات فوری پزشکی نیاز داشته باشد.
پرسشهای متداول درباره علت آپنه خواب
آپنه خواب از چیست؟
در بیشتر بیماران، شلشدن عضلات و بستهشدن مکرر راه هوایی علت اصلی است. در آپنه مرکزی، اختلال در فرمان تنفسی مغز مطرح میشود.
آیا چاقی علت قطعی آپنه خواب است؟
خیر. چاقی احتمال آپنه انسدادی را افزایش میدهد، اما همه افراد دارای اضافهوزن مبتلا نیستند و افراد لاغر نیز ممکن است آپنه داشته باشند.
آیا استرس باعث آپنه خواب میشود؟
استرس بهتنهایی علت معمول انسداد راه هوایی نیست، اما میتواند خواب را مختل و احساس خستگی را بیشتر کند. علائم تنفسی باید جداگانه بررسی شوند.
آیا انحراف بینی علت آپنه است؟
انحراف بینی میتواند مقاومت تنفسی و خروپف را بیشتر کند، اما معمولاً برای توضیح تمام وقفههای تنفسی کافی نیست و حلق و زبان نیز باید بررسی شوند.
آیا آپنه خواب ارثی است؟
سابقه خانوادگی میتواند خطر را افزایش دهد، زیرا ویژگیهای ساختاری فک، صورت، زبان و کنترل عضلات ممکن است میان اعضای خانواده مشترک باشند.
آیا با برطرفشدن علت، آپنه کاملاً درمان میشود؟
نتیجه به علت، شدت و تعداد عوامل درگیر بستگی دارد. بعضی بیماران بهبود قابلتوجه پیدا میکنند و بعضی به کنترل طولانیمدت نیاز دارند. توضیح کامل در صفحه
درمان قطعی آپنه خواب
ارائه شده است.
جمعبندی؛ علت آپنه خواب برای هر فرد متفاوت است
آپنه خواب معمولاً از باریک یا بستهشدن راه هوایی هنگام خواب ایجاد میشود. اضافهوزن، ساختار فک و زبان، بزرگی لوزهها، گرفتگی بینی، افزایش سن، الکل، بعضی داروها و سابقه خانوادگی میتوانند در شکلگیری یا تشدید آن نقش داشته باشند.
در آپنه مرکزی، اختلال در کنترل تنفس مطرح است و بررسی بیماریهای قلبی، عصبی، داروها و سایر عوامل زمینهای اهمیت دارد. علت دقیق فقط از روی وزن، خروپف یا ظاهر گلو مشخص نمیشود و باید همراه با علائم، معاینه و تست خواب ارزیابی شود.
علائم، گزارش تست خواب و وضعیت بینی، حلق و راه هوایی برای تشخیص علت غالب و انتخاب مسیر درمان بررسی میشوند.
شماره نظام پزشکی: ۱۱۰۲۹۵
گزارش خواب و علائم خود را آماده کنید
نتیجه تست خواب، داروهای مصرفی، بیماریهای زمینهای، تغییرات وزن و گزارش همخواب از خروپف و توقف تنفس را برای ارزیابی ثبت کنید.
