سندرم آپنه انسدادی خواب
انسداد مکرر راه هوایی هنگام خواب
سندرم آپنه انسدادی خواب چیست؟
سندرم آپنه انسدادی خواب
یا OSA اختلالی است که در آن راه هوایی فوقانی هنگام خواب بارها باریک یا بسته می‌شود. در این وضعیت، تلاش بدن برای تنفس ادامه دارد اما جریان هوا کاهش می‌یابد یا موقتاً قطع می‌شود. نتیجه می‌تواند افت اکسیژن، بیداری‌های کوتاه، خروپف و خواب‌آلودگی روزانه باشد.
بیشتر افراد مبتلا متوجه بیداری‌های کوتاه خود نمی‌شوند. ممکن است فرد تصور کند تمام شب را خوابیده است، اما صبح با خشکی دهان، سردرد، احساس سنگینی یا خستگی از خواب بیدار شود. گاهی نخستین کسی که متوجه مشکل می‌شود، هم‌خواب فرد است که مکث تنفسی و سپس نفس‌نفس‌زدن را مشاهده می‌کند.
خروپف به‌تنهایی آپنه را ثابت نمی‌کند. آنچه اهمیت دارد، تکرار انسداد، میزان افت اکسیژن، اختلال خواب و اثر بیماری بر عملکرد روزانه است.
در جریان آپنه انسدادی چه اتفاقی می‌افتد؟
هنگام خواب، فعالیت عضلات نگه‌دارنده زبان، کام نرم و دیواره حلق کمتر می‌شود. اگر راه هوایی از ابتدا باریک باشد یا بافت نرم آن آمادگی بیشتری برای فروریزش داشته باشد، عبور هوا محدود می‌شود.
با کاهش یا توقف جریان هوا، میزان اکسیژن خون ممکن است افت کند. مغز برای بازگرداندن تنفس، بیداری بسیار کوتاهی ایجاد می‌کند و عضلات راه هوایی دوباره فعال می‌شوند. فرد معمولاً این بیداری را به خاطر نمی‌آورد، اما تکرار آن می‌تواند ساختار طبیعی خواب را مختل کند.
تفاوت مهم با آپنه مرکزی
در آپنه انسدادی، تلاش تنفسی وجود دارد اما راه هوایی بسته یا باریک شده است. در آپنه مرکزی، اختلال اصلی به کنترل تنفس مربوط می‌شود و ممکن است تلاش تنفسی برای مدتی کاهش یابد یا متوقف شود. درمان این دو نوع یکسان نیست.
برای شناخت انواع دیگر بیماری و تفاوت آن‌ها، صفحه
شناخت آپنه خواب
را مطالعه کنید.
علائم سندرم آپنه انسدادی خواب چیست؟
علائم ممکن است در شب، هنگام بیدارشدن یا در ساعات روز دیده شوند. شدت خروپف همیشه با شدت آپنه برابر نیست و بعضی بیماران مبتلا به OSA خروپف بسیار بلندی ندارند.
نشانه‌های شبانه
- خروپف بلند، متناوب یا همراه با سکوت‌های کوتاه
- توقف تنفس مشاهده‌شده توسط هم‌خواب
- نفس‌نفس‌زدن یا بیدارشدن با احساس خفگی
- خواب بی‌قرار و بیداری‌های مکرر
- تعریق شبانه
- تکرر ادرار در طول شب
- تنفس دهانی و خشکی دهان هنگام بیدارشدن
نشانه‌های روزانه
- خواب‌آلودگی یا چرت‌زدن ناخواسته در طول روز
- احساس خستگی با وجود خواب ظاهراً کافی
- سردرد صبحگاهی
- کاهش تمرکز، حافظه یا سرعت تصمیم‌گیری
- تحریک‌پذیری و تغییرات خلقی
- کاهش عملکرد شغلی یا تحصیلی
- کاهش میل جنسی در بعضی افراد
خواب‌آلودگی هنگام رانندگی علامت پرخطر است
اگر پشت فرمان چرت می‌زنید یا برای بیدارماندن مشکل دارید، تا زمان ارزیابی و کنترل ایمن علائم رانندگی نکنید.
چه عواملی احتمال ابتلا به OSA را بیشتر می‌کنند؟
آپنه انسدادی معمولاً فقط یک علت ندارد. ترکیبی از ساختمان راه هوایی، وزن، سن، بیماری‌های همراه و عادت‌های روزانه می‌تواند در بروز آن نقش داشته باشد.
عوامل قابل‌تغییر
- اضافه‌وزن و تجمع چربی اطراف گردن و زبان
- مصرف الکل، به‌ویژه در ساعات نزدیک خواب
- سیگار و التهاب ناشی از آن در راه هوایی
- مصرف بعضی داروهای آرام‌بخش یا مخدر
- گرفتگی مزمن بینی در برخی بیماران
- خوابیدن به پشت در آپنه وابسته به وضعیت بدن
عوامل غیرقابل‌تغییر یا ساختاری
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی
- راه هوایی باریک یا عقب‌بودن فک
- بزرگی زبان، لوزه یا بافت نرم حلق
- بعضی اختلالات هورمونی یا بیماری‌های زمینه‌ای
- ویژگی‌های آناتومیک صورت و گردن
افراد دارای وزن طبیعی نیز ممکن است به OSA مبتلا شوند. نبود چاقی یا خروپف بلند، بیماری را رد نمی‌کند.
آپنه انسدادی خواب در زنان چگونه دیده می‌شود؟
در بعضی زنان، علائم کمتر به شکل خروپف شدید دیده می‌شوند و بیشتر با خستگی، بی‌خوابی، سردرد صبحگاهی، اختلال خلق یا کاهش تمرکز همراه‌اند. به همین دلیل ممکن است مشکل به خستگی روزانه، اضطراب یا بی‌خوابی نسبت داده شود.
احتمال OSA پس از یائسگی افزایش می‌یابد. بارداری، تغییرات وزن و بعضی اختلالات هورمونی نیز می‌توانند بر خطر بیماری اثر بگذارند.
علائم آپنه انسدادی در کودکان چیست؟
در کودکان، بزرگی لوزه و آدنوئید از عوامل مهم انسداد راه هوایی است. نشانه‌ها ممکن است با الگوی بزرگسالان تفاوت داشته باشند.
- خروپف مداوم یا تنفس صدادار
- تنفس دهانی هنگام خواب یا بیداری
- وقفه تنفسی، تقلا برای نفس‌کشیدن یا خواب بی‌قرار
- تعریق شبانه و وضعیت‌های غیرعادی خواب
- شب‌ادراری در بعضی کودکان
- بیش‌فعالی، تحریک‌پذیری یا افت تمرکز
- اختلال رشد یا افت عملکرد تحصیلی
خروپف مکرر کودک طبیعی تلقی نمی‌شود. مشاهده وقفه تنفسی، اختلال رشد یا تغییرات رفتاری نیازمند بررسی پزشکی است.
آپنه انسدادی خواب چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص فقط با شنیدن صدای خروپف یا مشاهده ساختمان حلق انجام نمی‌شود. پزشک علائم، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها، سابقه خانوادگی و وضعیت راه هوایی را بررسی می‌کند. پس از آن ممکن است تست خواب درخواست شود.
پلی‌سومنوگرافی در مرکز خواب اطلاعاتی درباره مراحل خواب، تنفس، تلاش تنفسی، ضربان قلب، حرکات بدن و اکسیژن خون ثبت می‌کند. تست خواب خانگی نیز برای برخی بزرگسالان با احتمال بالای آپنه انسدادی مناسب است، اما همه اختلالات خواب را ارزیابی نمی‌کند.
مسیر کامل ارزیابی در صفحه
تشخیص آپنه خواب
و جزئیات ثبت داده‌ها در صفحه
تست خواب
توضیح داده شده است.
شاخص AHI یا REI چه چیزی را نشان می‌دهد؟
این شاخص تعداد رویدادهای آپنه و هیپوپنه را در هر ساعت ثبت می‌کند. عدد آن برای تعیین شدت بیماری مهم است، اما به‌تنهایی تمام وضعیت بیمار را نشان نمی‌دهد.
میزان افت اکسیژن، طول رویدادها، وضعیت بدن، مرحله خواب، علائم روزانه و بیماری‌های همراه نیز در تصمیم درمانی اهمیت دارند.
آپنه انسدادی چه عوارضی دارد؟
خواب تکه‌تکه و افت مکرر اکسیژن می‌تواند بر هوشیاری، تمرکز و عملکرد روزانه اثر بگذارد. آپنه درمان‌نشده همچنین با افزایش خطر بعضی مشکلات قلبی‌عروقی و متابولیک همراه است.
- فشار خون بالا یا دشوارکنترل
- افزایش احتمال بعضی آریتمی‌های قلبی
- ارتباط با بیماری قلبی و سکته مغزی
- اختلال در کنترل قند و مشکلات متابولیک
- کاهش تمرکز و افزایش خطاهای روزانه
- افزایش خطر تصادف ناشی از خواب‌آلودگی
- کاهش کیفیت زندگی و عملکرد شغلی
این ارتباط‌ها به معنای آن نیست که هر بیمار حتماً به عارضه قلبی یا دیابت مبتلا می‌شود. سطح خطر به شدت بیماری، افت اکسیژن، سن و بیماری‌های همراه بستگی دارد.
درمان سندرم آپنه انسدادی خواب چیست؟
درمان برای همه بیماران یکسان نیست. نوع و شدت آپنه، محل انسداد، وضعیت فک و حلق، وزن، بیماری‌های زمینه‌ای و توانایی بیمار برای ادامه درمان باید هم‌زمان بررسی شوند.
تغییرات سبک زندگی
مدیریت وزن در افراد دارای اضافه‌وزن، فعالیت بدنی، ترک سیگار و محدودکردن الکل ممکن است شدت بیماری را کاهش دهد. خوابیدن به پهلو نیز برای آپنه وابسته به وضعیت بدن مفید است. این اقدامات در بیماری متوسط یا شدید معمولاً جای درمان اصلی را نمی‌گیرند.
دستگاه‌های فشار مثبت
CPAP با ایجاد فشار مثبت، از بسته‌شدن راه هوایی هنگام خواب جلوگیری می‌کند. APAP فشار را در محدوده تعیین‌شده تنظیم می‌کند و دستگاه دوسطحی برای شرایط مشخص فشار متفاوتی در دم و بازدم ارائه می‌دهد.
انتخاب نوع دستگاه و فشار مناسب باید بر اساس تشخیص و نظر پزشک انجام شود. تنظیم خودسرانه فشار می‌تواند کنترل بیماری یا تحمل دستگاه را مختل کند.
وسایل دهانی
وسیله جلوآورنده فک پایین برای بعضی افراد مبتلا به آپنه انسدادی خفیف تا متوسط و برخی بیمارانی که CPAP را تحمل نمی‌کنند مطرح می‌شود. وسیله باید اختصاصی ساخته و توسط فرد متخصص تنظیم شود.
جراحی و درمان‌های ساختاری
اگر بزرگی لوزه، وضعیت فک، انسداد مشخص حلق یا عامل ساختاری دیگری نقش اصلی داشته باشد، جراحی می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد. نوع عمل باید با محل واقعی انسداد هماهنگ باشد.
جزئیات و محدودیت‌های هر گزینه در صفحه
راهنمای درمان آپنه خواب
آمده است.
درمان را با کاهش خروپف نسنجید
کم‌شدن صدا نتیجه مهمی است، اما اثبات نمی‌کند که وقفه تنفسی و افت اکسیژن کنترل شده‌اند. پیگیری درمان باید براساس علائم، داده دستگاه و در صورت نیاز تست خواب انجام شود.
چه زمانی مراجعه را نباید عقب انداخت؟
- هم‌خواب توقف‌های مکرر تنفس را مشاهده کرده است.
- با خفگی یا نفس‌نفس‌زدن از خواب بیدار می‌شوید.
- در روز خواب‌آلود هستید یا هنگام رانندگی چرت می‌زنید.
- فشار خون با درمان معمول کنترل نمی‌شود.
- بیماری قلبی، سکته قبلی یا آریتمی دارید و علائم خواب نیز وجود دارد.
- کودک خروپف مداوم، تنفس دهانی یا تغییر رفتاری دارد.
درد قفسه سینه، کبودی، غش، تنگی نفس مداوم یا بیدار نشدن فرد وضعیت اورژانسی است و به دریافت خدمات فوری پزشکی نیاز دارد.
جمع‌بندی
سندرم آپنه انسدادی خواب زمانی ایجاد می‌شود که راه هوایی فوقانی در خواب بارها باریک یا بسته شود. خروپف، توقف تنفس مشاهده‌شده، خفگی شبانه، خشکی دهان و خواب‌آلودگی روزانه از علائم مهم‌اند، اما تشخیص قطعی به ارزیابی پزشکی و در بسیاری از موارد تست خواب وابسته است.
درمان ممکن است شامل تغییر سبک زندگی، دستگاه فشار مثبت، وسیله دهانی یا مداخلات ساختاری باشد. انتخاب روش براساس شدت بیماری و علت انسداد انجام می‌شود و نتیجه درمان باید با معیارهای عینی پیگیری شود.
برای بررسی گزارش تست خواب، علائم و شرایط راه هوایی می‌توان از صفحه
ارزیابی تخصصی آپنه خواب
استفاده کرد.
پرسش‌های متداول درباره سندرم آپنه انسدادی خواب
آیا آپنه انسدادی همان خروپف است؟
خیر. خروپف صدای لرزش بافت‌های راه هوایی است. در آپنه انسدادی، جریان هوا نیز به‌طور مکرر کاهش می‌یابد یا قطع می‌شود.
آیا افراد لاغر هم به OSA مبتلا می‌شوند؟
بله. شکل فک، اندازه زبان و لوزه، باریکی حلق، سن و عوامل ژنتیکی می‌توانند در افراد بدون اضافه‌وزن نیز باعث بیماری شوند.
آیا تست خانگی برای تشخیص کافی است؟
برای بعضی بزرگسالان مناسب است. در کودکان، بیماری‌های پیچیده، احتمال آپنه مرکزی یا شک به اختلالات دیگر ممکن است پلی‌سومنوگرافی کامل لازم باشد.
آیا آپنه انسدادی درمان قطعی دارد؟
برای همه بیماران یک پاسخ وجود ندارد. در بعضی موارد اصلاح علت ساختاری یا کاهش وزن اثر زیادی دارد؛ در برخی دیگر کنترل مداوم با CPAP یا وسیله دهانی لازم است.
آیا می‌توان پس از بهترشدن خروپف CPAP را قطع کرد؟
خیر. قطع یا تغییر CPAP باید پس از ارزیابی نتیجه درمان و تأیید پزشک انجام شود. کاهش خروپف برای اثبات کنترل آپنه کافی نیست.
-
NHLBI: آپنه خواب چیست؟
-
NHLBI: علل و عوامل خطر آپنه خواب
-
NHLBI: تشخیص آپنه خواب
-
NHLBI: روش‌های درمان آپنه خواب
این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین تشخیص، تست خواب یا نسخه پزشکی نیست.
