آپنه هنگام خواب چیست؟
مکث تنفسی در طول خواب
آپنه هنگام خواب اختلالی است که در آن تنفس فرد در طول خواب بارها کاهش می‌یابد یا برای مدتی متوقف می‌شود. این مکث‌ها می‌توانند باعث افت اکسیژن، بیداری‌های بسیار کوتاه و خواب ناپیوسته شوند. فرد معمولاً مکث‌ها را به خاطر نمی‌آورد و نشانه‌های آن را صبح یا در طول روز احساس می‌کند.
در تنفس طبیعی، هوا بدون وقفه از بینی و دهان وارد راه هوایی و ریه‌ها می‌شود. هنگام آپنه، این جریان برای مدتی کاهش می‌یابد یا قطع می‌شود. بدن برای بازگرداندن تنفس واکنش نشان می‌دهد و فرد ممکن است با صدای خرخر، نفس عمیق، حرکت ناگهانی یا احساس خفگی وارد مرحله سبک‌تری از خواب شود.
این اتفاق ممکن است بارها در طول یک شب تکرار شود، بدون آنکه فرد صبح چیزی از بیداری‌های کوتاه به یاد داشته باشد.
هنگام یک وقفه تنفسی چه اتفاقی می‌افتد؟
- جریان هوا به‌دلیل انسداد راه هوایی یا اختلال کنترل تنفس کاهش می‌یابد.
- اکسیژن خون ممکن است افت کند و دی‌اکسیدکربن افزایش یابد.
- مغز کاهش تنفس را تشخیص می‌دهد و بدن را برای بازگرداندن آن تحریک می‌کند.
- خواب برای چند لحظه سبک‌تر می‌شود و عضلات تنفسی فعال‌تر می‌شوند.
- تنفس با خرخر، نفس عمیق یا نفس‌نفس‌زدن از سر گرفته می‌شود.
- فرد دوباره به خواب می‌رود و ممکن است این چرخه تکرار شود.
تکرار این چرخه می‌تواند مانع رسیدن مداوم به خواب عمیق و ترمیم‌کننده شود. به همین دلیل بعضی افراد با وجود هفت یا هشت ساعت حضور در تخت، صبح همچنان خسته‌اند.
آیا هر مکث تنفسی به معنی آپنه خواب است؟
تشخیص آپنه فقط با مشاهده یک مکث کوتاه انجام نمی‌شود. پزشک تعداد رویدادها، نوع آن‌ها، مدت کاهش جریان هوا، تغییر اکسیژن و اثرشان بر خواب را بررسی می‌کند.
نفس‌کشیدن نامنظم در زمان بیدارشدن، تغییر وضعیت بدن یا بعضی مراحل خواب ممکن است با آپنه اشتباه گرفته شود. از طرف دیگر، بعضی بیماران بدون خروپف بسیار بلند نیز وقفه‌های تنفسی قابل‌توجه دارند.
صدا شدت بیماری را تعیین نمی‌کند
خروپف بلند می‌تواند علامت هشدار باشد، اما میزان بلندی صدا مشخص نمی‌کند آپنه خفیف، متوسط یا شدید است. این موضوع با ارزیابی پزشکی و تست خواب روشن می‌شود.
انواع آپنه هنگام خواب چه تفاوتی دارند؟
آپنه انسدادی خواب
در نوع انسدادی، تلاش بدن برای تنفس ادامه دارد، اما راه هوایی فوقانی باریک یا بسته شده است. عقب‌رفتن زبان، شل‌شدن بافت نرم حلق، بزرگی لوزه، ساختمان فک و تجمع چربی اطراف راه هوایی می‌توانند در آن نقش داشته باشند.
آپنه مرکزی خواب
در نوع مرکزی، مشکل اصلی انسداد حلق نیست. فرمان‌های لازم برای تنفس برای مدتی به شکل مناسب ارسال نمی‌شوند و تلاش تنفسی کاهش می‌یابد یا متوقف می‌شود. بعضی بیماری‌های قلبی، عصبی، حضور در ارتفاع و مصرف داروهای مخدر می‌توانند با این نوع ارتباط داشته باشند.
آپنه مختلط یا ترکیبی
در بعضی افراد، رویدادهای انسدادی و مرکزی هر دو دیده می‌شوند. تشخیص نوع رویداد اهمیت دارد، زیرا درمان مناسب برای همه انواع یکسان نیست.
توضیح کامل تفاوت انواع بیماری در صفحه
شناخت آپنه خواب
آمده است.
مکث تنفسی در خواب چگونه دیده می‌شود؟
بسیاری از بیماران خودشان متوجه مکث تنفسی نمی‌شوند. هم‌خواب ممکن است الگویی مانند خروپف، سکوت، تقلا برای تنفس و سپس خرخر یا نفس عمیق را مشاهده کند.
نشانه‌های زیر احتمال وجود اختلال تنفسی هنگام خواب را بیشتر می‌کنند:
- خروپف بلند و متناوب
- سکوت‌های تنفسی میان دوره‌های خروپف
- نفس‌نفس‌زدن یا احساس خفگی
- حرکت ناگهانی بدن برای بازگرداندن تنفس
- خواب بی‌قرار و تغییر مکرر وضعیت
- تعریق شبانه
- بیدارشدن مکرر برای ادرار
بعد از بیدارشدن چه علائمی ایجاد می‌شود؟
اثر آپنه فقط هنگام خواب دیده نمی‌شود. خواب تکه‌تکه و افت اکسیژن می‌تواند در ساعات بعد نیز علامت ایجاد کند.
- خشکی دهان یا گلودرد صبحگاهی
- سردرد هنگام بیدارشدن
- احساس خستگی با وجود خواب کافی
- خواب‌آلودگی در محل کار، کلاس یا هنگام رانندگی
- کاهش تمرکز و حافظه
- تحریک‌پذیری یا تغییر خلق
- کاهش کارایی روزانه
نبود خواب‌آلودگی شدید، آپنه را رد نمی‌کند. بعضی بیماران بیشتر با بی‌خوابی، خستگی، سردرد یا تمرکز ضعیف مراجعه می‌کنند.
چه عواملی باعث مکث تنفسی در خواب می‌شوند؟
علت به نوع آپنه بستگی دارد. در نوع انسدادی، عوامل زیر می‌توانند مسیر هوا را باریک‌تر یا ناپایدارتر کنند:
- اضافه‌وزن و تجمع چربی اطراف گردن یا زبان
- راه هوایی باریک یا عقب‌بودن فک
- بزرگی زبان، لوزه یا آدنوئید
- گرفتگی مزمن بینی
- افزایش سن و کاهش استحکام بافت‌ها
- مصرف الکل نزدیک زمان خواب
- سیگار و التهاب راه هوایی
- بعضی داروهای آرام‌بخش یا مخدر
- سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
وجود یک عامل خطر به‌تنهایی بیماری را ثابت نمی‌کند. افراد دارای وزن طبیعی نیز ممکن است به‌دلیل شرایط آناتومیک یا پزشکی دچار آپنه شوند.
آپنه هنگام خواب چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره خروپف، مکث تنفسی، خواب‌آلودگی، داروها، بیماری‌های زمینه‌ای و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند. معاینه بینی، دهان، حلق، فک و گردن نیز می‌تواند عوامل احتمالی انسداد را نشان دهد.
برای تشخیص نوع و شدت بیماری معمولاً از تست خواب استفاده می‌شود. پلی‌سومنوگرافی در مرکز خواب داده‌های کامل‌تری از مراحل خواب، تنفس، اکسیژن و فعالیت بدن ثبت می‌کند. تست خانگی برای بعضی بزرگسالان با احتمال بالای آپنه انسدادی مناسب است، اما کاربرد آن برای همه بیماران یکسان نیست.
جزئیات انتخاب آزمایش در صفحه
تشخیص آپنه خواب
و نحوه ثبت اطلاعات در صفحه
تست خواب
توضیح داده شده است.
عدد AHI چه معنایی دارد؟
AHI تعداد رویدادهای آپنه و هیپوپنه را در هر ساعت خواب نشان می‌دهد. در تست‌های خانگی ممکن است شاخص REI گزارش شود که براساس زمان ثبت محاسبه می‌شود.
عدد شاخص به تعیین شدت کمک می‌کند، اما نباید جدا از میزان افت اکسیژن، نوع رویداد، علائم روزانه، بیماری‌های همراه و کیفیت ثبت تفسیر شود.
اگر آپنه درمان نشود چه می‌شود؟
آپنه درمان‌نشده می‌تواند کیفیت خواب و هوشیاری روزانه را کاهش دهد. این اختلال همچنین با افزایش احتمال بعضی مشکلات قلبی‌عروقی و متابولیک ارتباط دارد.
- فشار خون بالا یا دشوارکنترل
- برخی اختلالات ریتم قلب
- افزایش خطر حوادث ناشی از خواب‌آلودگی
- کاهش تمرکز و عملکرد شناختی
- ارتباط با بیماری قلبی و سکته مغزی
- ارتباط با اختلالات متابولیک و کنترل دشوارتر قند خون
این موارد در همه بیماران رخ نمی‌دهند. شدت آپنه، میزان افت اکسیژن، سن و بیماری‌های همراه بر سطح خطر اثر می‌گذارند.
درمان مکث تنفسی هنگام خواب چیست؟
درمان براساس نوع آپنه و علت آن انتخاب می‌شود. در آپنه انسدادی ممکن است اصلاح سبک زندگی، درمان وضعیتی، دستگاه فشار مثبت، وسیله دهانی یا جراحی مطرح باشد. آپنه مرکزی به بررسی علت زمینه‌ای و انتخاب درمان متفاوت نیاز دارد.
کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن، محدودکردن الکل، ترک سیگار و خوابیدن به پهلو ممکن است نقش کمکی داشته باشند، اما برای بیماری متوسط یا شدید معمولاً کافی نیستند.
مقایسه گزینه‌های درمانی در صفحه
راهنمای درمان آپنه خواب
آمده است.
درمان را خودسرانه تغییر ندهید
اگر از CPAP، دستگاه دوسطحی، وسیله دهانی یا درمان دیگری استفاده می‌کنید، کم‌شدن خروپف مجوز قطع آن نیست. تغییر درمان باید پس از ارزیابی نتیجه انجام شود.
چه اطلاعاتی را پیش از مراجعه ثبت کنیم؟
- زمان معمول خواب و بیداری
- تعداد بیدارشدن‌های شبانه
- وجود خروپف، خفگی یا نفس‌نفس‌زدن
- گزارش هم‌خواب درباره توقف تنفس
- میزان خواب‌آلودگی و خستگی روزانه
- فهرست داروها و بیماری‌های زمینه‌ای
- تغییرات اخیر وزن
- نتیجه آزمایش یا تست خواب قبلی
ضبط صدا ممکن است وجود خروپف یا الگوی غیرعادی را نشان دهد، اما ابزار تشخیص قطعی آپنه نیست.
چه زمانی اقدام فوری لازم است؟
توقف تنفس مشاهده‌شده، بیدارشدن مکرر با خفگی، خواب‌آلودگی شدید و فشار خون کنترل‌نشده نیازمند ارزیابی زودتر هستند.
نشانه‌های اورژانسی
کبودی، درد قفسه سینه، غش، گیجی شدید، تنگی نفس مداوم یا بیدار نشدن فرد نیازمند دریافت فوری خدمات پزشکی است.
جمع‌بندی
آپنه هنگام خواب یعنی تنفس در طول خواب بارها کاهش می‌یابد یا متوقف می‌شود. این اختلال ممکن است ناشی از بسته‌شدن راه هوایی، اختلال کنترل تنفس یا ترکیبی از هر دو باشد.
خروپف همراه با سکوت تنفسی، نفس‌نفس‌زدن، خفگی شبانه و خواب‌آلودگی روزانه از نشانه‌های مهم‌اند. تشخیص نهایی به ارزیابی پزشکی و در بسیاری از موارد تست خواب نیاز دارد.
برای بررسی علائم، گزارش تست خواب و شرایط پزشکی می‌توان از مسیر
ارزیابی تخصصی آپنه خواب
استفاده کرد.
پرسش‌های متداول درباره آپنه هنگام خواب
آیا توقف چندثانیه‌ای تنفس خطرناک است؟
خطر به تعداد، مدت، نوع رویداد و میزان افت اکسیژن بستگی دارد. مشاهده مکرر مکث تنفسی نیازمند ارزیابی است.
آیا فرد هنگام آپنه از خواب بیدار می‌شود؟
اغلب بیداری بسیار کوتاه رخ می‌دهد و فرد آن را به خاطر نمی‌آورد. تکرار این بیداری‌ها می‌تواند کیفیت خواب را کاهش دهد.
آیا نبود خروپف، آپنه را رد می‌کند؟
خیر. خروپف در آپنه انسدادی شایع است، اما همه مبتلایان خروپف واضح یا بلندی ندارند.
آیا ساعت هوشمند آپنه را تشخیص می‌دهد؟
ساعت یا اپلیکیشن ممکن است تغییرات خواب یا اکسیژن را ثبت کند، اما جای تست خواب و تفسیر پزشکی را نمی‌گیرد.
اولین قدم برای بررسی چیست؟
علائم شبانه و روزانه را ثبت کنید و آن‌ها را همراه با فهرست داروها و بیماری‌های زمینه‌ای در اختیار پزشک قرار دهید.
منابع علمی
این مطلب برای آموزش عمومی است و جایگزین تشخیص، تست خواب یا نسخه پزشکی نیست.
برای بررسی علائم آپنه خواب اقدام کنید
اگر خروپف همراه با مکث تنفسی، احساس خفگی شبانه یا خواب‌آلودگی روزانه دارید، ارزیابی پزشکی و بررسی نیاز به تست خواب می‌تواند قدم بعدی باشد.
